Geschiedenis van de Haarlemse brandweer in Schalkwijk
Vanuit mijn passie voor de brandweer heb ik uitgebreid onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de brandweerkazerne in Haarlem – Schalkwijk.
Er zijn door de jaren heen meerdere geschiedenisboeken over de Haarlemse brandweer verschenen en daaruit heb ik veel informatie gehaald, aangevuld met online bronnen en persoonlijke verhalen van oudgedienden.
De jaren zeventig waren een tijd van grote veranderingen: Haarlem groeide stevig door, Schalkwijk ontwikkelde zich in rap tempo tot een volwaardige stadswijk en de brandweer moest daarin mee.
Voor de organisatie betekende dit een dubbele opgave. Enerzijds moest er worden geïnvesteerd in modernere technieken en nieuw materieel, anderzijds wilde men het sterke korpsgevoel behouden dat zo kenmerkend was voor de Haarlemse brandweer. De kazernes in het centrum en in Haarlem-Noord begonnen steeds meer tekort te schieten. Vooral de hoofdwacht aan de Oude Gracht barstte uit zijn voegen: te weinig plek voor voertuigen, te weinig ruimte voor personeel en steeds meer regionale verantwoordelijkheden. Het was dan ook niet vreemd dat de roep om uitbreiding steeds nadrukkelijker werd.
De tijdelijke brandweerpost aan de Niels Finsenstraat (1973)
Tijdens mijn zoektocht naar de geschiedenis van de Haarlemse brandweer werd al snel duidelijk hoe groot de invloed was van de groei van Schalkwijk. Aan de oostkant van het Spaarne ontbrak lange tijd een eigen brandweerpost, waardoor de wagens steeds de rivier moesten oversteken om bij incidenten in de nieuwe wijken te komen. Dat kon, zeker met openstaande bruggen en druk verkeer, kostbare minuten schelen. Iets wat je je natuurlijk niet kunt permitteren bij een uitruk.
Toen ik daarover las én verhalen hoorde van oud-brandweerlieden, begreep ik hoe logisch de volgende stap was. In 1973 werd in de nog volop in aanbouw zijnde Boerhaavewijk een noodkazerne ingericht aan de Niels Finsenstraat.
Het was allemaal vrij eenvoudig: een garageloods voor de voertuigen en een houten gebouwtje voor het personeel. Geen luxe, maar precies wat er op dat moment nodig was. Het belangrijkste was dat de brandweer voortaan direct in de wijk stond en zonder omwegen kon uitrukken.
Op 5 februari 1973 ging de tijdelijke post officieel open. Het was misschien geen indrukwekkend complex, maar wel een belangrijk keerpunt.
De eerste echte stap naar een goede en betrouwbare brandweerdekking voor het snelgroeiende Schalkwijk.
Definitieve kazerne aan de Floris van Adrichemlaan (1977)
Na alles wat ik had gelezen en gehoord over de ontwikkeling van Schalkwijk, viel voor mij pas echt op hoe lang er gewerkt was aan de komst van een definitieve brandweerpost in dit stadsdeel. Schalkwijk bestaat uit vier wijken: Boerhaavewijk, Europawijk, Meerwijk en Molenwijk.
Samen groeiden die in de jaren zeventig zo snel dat een noodvoorziening niet langer voldeed.
Na jaren van praten, plannen en uitstellen kwam er in 1977 eindelijk een echte doorbraak. Op 21 oktober van dat jaar werd de nieuwe kazerne aan de Floris van Adrichemlaan officieel geopend. Het gebouw, ontworpen door architect D. Heiloo van Openbare Werken, was modern voor die tijd en had een heldere, praktische indeling. De bouw vergde een flinke investering van ruim 1,8 miljoen gulden, maar daarmee kreeg Schalkwijk eindelijk de brandweerpost die het al zo lang nodig had.
Tijdens de opening vertelde burgemeester drs. J. Reehorst dat de bewoners van het stadsdeel zich vanaf dat moment veiliger mochten voelen. Ook brandweercommandant Brandsen sprak daarover, maar dan vanuit een andere invalshoek: volgens hem was de brandweer in Schalkwijk niet alleen een dienst, maar echt onderdeel geworden van de gemeenschap.
Mensen die voor én mét de wijk leefden.
De nieuwe kazerne bood plek aan zes brandweerlieden in 24-uursdienst en beschikte over een blusvoertuig én een hoogwerker. Daarmee werd niet alleen heel Schalkwijk beter beschermd, maar ook omliggende gebieden zoals Parkwijk en de Amsterdamse buurt vielen voortaan binnen een snelle aanrijtijd.
Aan de buitenkant kreeg het gebouw een bijzonder detail: een kunstwerk van J.H. Ploos van Amstel, een mozaïek met vurige patronen in beton. Een wrange anekdote die ik tijdens mijn zoektocht tegenkwam, is dat juist tijdens het maken van dit kunstwerk het huis van de kunstenaar zelf in brand vloog. Een toeval dat binnen de Haarlemse brandweer nog altijd rondgaat als een bijna symbolisch verhaal.
Van toen naar nu: post Oost vandaag
In de jaren die volgden, groeide post Oost uit tot een vaste waarde binnen de Haarlemse brandweerorganisatie. Generaties brandweerlieden rukten vanuit dit gebouw uit voor alles wat je je maar kunt voorstellen: van grote branden tot stormschades, hulpverleningen, waterongevallen en alles daartussenin. Ondertussen veranderde Schalkwijk zelf enorm. De vier wijken kregen nieuwe woningen, scholen en voorzieningen, en de brandweerpost paste zich steeds weer aan.
Nieuwe voertuigen, andere manieren van werken en uiteindelijk ook een groeiende bezetting.
Ruim vijftig jaar later was het gebouw opnieuw aan een grote onderhoudsslag toe.
In het laatste kwartaal van 2025 vonden uitgebreide renovatiewerkzaamheden plaats om de kazerne klaar te maken voor de toekomst. Denk aan betere isolatie, nieuwe installaties, verbeterde ventilatie en opgeknapte werkruimtes. Dankzij die modernisering kan de kazerne naar verwachting weer minstens vijftien jaar vooruit.
En zo blijft post Oost, net als sinds 1977, een betrouwbaar herkenningspunt aan de oostkant van Haarlem. Een plek waar geschiedenis en vernieuwing hand in hand blijven gaan, en waar de brandweer al decennialang midden in de gemeenschap staat.
Tot Slot: post Oost en mijn betrokkenheid
Het schrijven van dit overzicht heeft mij opnieuw laten zien hoe dynamisch en veerkrachtig de Haarlemse brandweer altijd is geweest. Van de eenvoudige noodpost aan de Niels Finsenstraat tot de moderne, duurzame kazerne van vandaag: de geschiedenis van post Oost blijft een indrukwekkend voorbeeld van groei, aanpassingsvermogen en betrokkenheid bij de wijk.
Al sinds 2006 verzamel ik met veel plezier informatie en foto’s voor mijn website, gedreven door een passie die al jaren meegaat. Juist daardoor voelt het vastleggen van dit stukje geschiedenis waardevol: het geeft me de kans om de inzet van generaties brandweerlieden zichtbaar te houden.
Niet alleen de gebouwen, maar vooral de mensen en hun verhalen krijgen zo een blijvende plek, verweven in het hart en de geschiedenis van Haarlem.
Dankwoord & bronnen
Met dank aan Wim Helversteijn (Boek: Brandweer voor hete vuren), het Noord-Hollands Archief en oud-brandweermedewerkers voor hun verhalen en foto’s. Deze pagina bevat daarnaast enkele foto’s die ik zelf heb gemaakt, zodat het verhaal van post Oost in Schalkwijk zo volledig mogelijk wordt weergegeven.